Szermierka, jako dyscyplina sportowa

Szermierka sportowa jest sztuką władania białą bronią. To forma aktywności ruchowej człowieka, polegająca na walce dwóch zawodników.  Podstawową zasadą jest trafienie przeciwnika a samemu działać w taki sposób, aby trafienia uniknąć. Takie założenie wymaga od uczestników walki bardzo dobrego wyszkolenia zarówno technicznego jak i taktycznego. Szermierka jest przez to niezwykłą dyscypliną sportu. Łączy wysiłek fizyczny z rozwojem intelektualnym. Mistrz Zoltan Ozoray-Schenker w publikacji „A Modern Magyar Kadvivas”, wypowiadając się o zaletach szermierki pisze:
„… wysoka wartość sportu szermierczego polega na tym, iż angażuje on pełnię fizycznych i psychicznych właściwości człowieka. Walczą tu szybkość z szybkością, wytrzymałość z wytrzymałością, technika przeciw technice, myśl przeciw myśli, wola przeciw woli. Praca nóg szermierza jest równie szybka jak u sprintera, ręka pracuje jak u tenisisty, dokładność i delikatność prowadzenia broni, wyczulenie dłoni i palców jak u chirurga, ruchy ciała jak u ekwilibrysty, skupienie uwagi i napięcie nerwowe jak u motocyklisty, pod względem kombinacji szermierz odpowiada szachiście… ”

Specyfika, broń i zasady

Szermierka uprawiana jest w trzech konkurencjach: szabla, szpada i floret, rozgrywanych zarówno indywidualnie jak i drużynowo (drużyny trzyosobowe).

Broń

Używana w sporcie szabla i floret ważą 500 g, szpada – 750 g. Bronie różnią się również koszem (gardą), tj. osłoną dłoni (kosz szablowy ma kształt kabłąka co lepiej chroni przed cięciami), oraz przekrojem klingi: trójkątny w szpadzie, kwadratowy we florecie, płaski prostokąt w szabli; a także innymi parametrami kształtu. Klingi zwężają się od kosza w kierunku gardy. W szpadzie i florecie obok tradycyjnego uchwytu francuskiego (prostego, wydłużonego, na końcu którego znajduje się nakrętka) spotyka się (obecnie zdecydowanie najczęściej) uchwyt anatomiczny (belgijski, pistoletowy), dostosowany do budowy dłoni. Na końcu klingi szpady i floretu znajduje się punta (kolec), która po naciśnięciu powoduje zamknięcie obwodu elektrycznego co umożliwia rejestrowanie trafień (w szpadzie punta nie może rejestrować nacisku mniejszego niż 750 gramów a we florecie mniejszego niż 500 gramów, co sprawdza się każdorazowo przed walką odpowiednim ciężarkiem; ponadto sprawdza się szczelinomierzem szczelinę w puncie – musi być odpowiednio duża – i skok grzybka w puncie od momentu sygnalizacji, który musi być odpowiednio mały. W szabli brzeszczot nie ma na końcu punty. Od punty floretu i szpady po klindze biegnie do kosza, przytwierdzony w rowku, cienki przewód elektryczny zwany potocznie naciągiem; ponadto w koszu znajduje się gniazdko elektryczne, do którego mocuje się naciąg klingi a podczas walki podpina się do tego gniazdka przewód noszony przez zawodnika.

Zasady

Konkurencje szermierki – poza rodzajem broni – różnią się dopuszczalnym rodzajem trafień, ważnym polem trafienia i zasadami walki. W szpadzie i florecie liczą się pchnięcia, w szabli zarówno pchnięcia jak i cięcia (szabla jest więc jedyną, w sportowej szermierce, bronią sieczno-kolną). Polem trafienia w szpadzie jest całe ciało, w szabli – górna połowa ciała (od pasa w górę), we florecie tylko tułów. Inne są też zasady przydzielania punktów w sytuacji, gdy obaj zawodnicy trafią się równocześnie (tzw. trafienie obopólne, dubel). Trafienie w szpadzie zalicza się temu, kto je zadał pierwszy, lub obu zawodnikom, jeśli zadadzą je w tym samym czasie (różnica czasowa nie większa niż 0,2 sek). W szabli i florecie obowiązuje tzw. konwencja, czyli zasady umowne. Oznacza to np., że zawodnik wykonujący natarcie ma pierwszeństwo w zadaniu trafienia przed zawodnikiem wykonującym przeciwnatarcie, natarcie zawodnika traci pierwszeństwo na koszt odpowiedzi, po uprzednim jego sparowaniu zasłoną itd.

 

Plansza i sędziowanie

Plansza szermiercza: C – linia środkowa, G – linie gotowości do walki, D – obszar dwóch metrów (do końca planszy), R -obszar zejścia z planszy.

Specjalne pole, na którym odbywa się pojedynek szermierczy, nazywa się planszą (wymiary 14 m x 1,5-2 m). Przyjęło się stosowanie plansz metalizowanych, co zapobiega rejestrowaniu trafień w planszę przez aparat sędziowski.

Oficjalnym językiem na międzynarodowych zawodach szermierczych (jak i podczas spotkań międzynarodowych gremiów szermierczych) jest język francuski – w tym to języku sędziowane są walki, sporządzane protokoły, wydawane licencje zawodnicze itp.

Komendy wydawane przez sędziego (w jęz. francuskim) podczas walki:

  • en garde – postawa szermiercza
  • prêts / prêtes – gotowi / gotowe
  • allez – naprzód
  • halte – stój
  • touché / touchée – trafiony / trafiona

We wszystkich konkurencjach trafienie jest sygnalizowane przez specjalne urządzenie elektryczne (aparat sędziowski). Lampa zapalona po stronie danego zawodnika (zależnie od strony czerwona lub zielona gdy trafienie jest ważne i biała gdy nieważne) oznacza, że to on zadał trafienie (przed laty sygnalizacja miała odwrotny kierunek, tzn. lampa zapalona po stronie danego zawodnika oznaczała, że to on otrzymał trafienie – co jednak zmieniono, być może dlatego, że wprowadzało to w błąd obserwatorów nie zapoznanych bliżej z zasadami walk szermierczych). Na zawodach wyższej rangi, w szczególnie trudnych sytuacjach, sędziowie mogą korzystać z pomocy prowadzonych na bieżąco nagrań wideo do rozsądzania jak faktycznie przebiegła akcja na planszy.

Formy grzecznościowe

Przed i po walce zawodników obowiązuje powitanie i pożegnanie wykonywane odpowiednimi ruchami broni (tzw. ukłon szermierczy). Ponadto po skończonej walce zawodnicy mają obowiązek podania sobie dłoni (ręki nieuzbrojonej). Nieprzestrzeganie powyższych form zwyczajowych traktowane jest jako zachowanie niesportowe i karane zgodnie z przepisami.

Na ukłon szermierczy, składa się krótka seria ruchów, podczas której zawodnik prezentuje broń przed przeciwnikiem: najpierw zawodnik staje w postawie szermierczej (stopy pod kątem prostym, złączone piętami; stopa wykroczna palcami w kierunku przeciwnika) trzymając przy tym broń z boku, kieruje jej koniec w dół, w stronę ręki nieuzbrojonej, nieco do tyłu; następnie przesuwa broń w kierunku przeciwnika prostując ramię, kolejne ruchy to uniesienie końca broni w górę i zbliżenie gardy (kosza) broni do swojej twarzy; dalej zawodnik wykonuje „te same” ruchy jakie już wykonał wcześniej, tylko w odwrotnej kolejności powracając z bronią w miejsce gdzie rozpoczął. Jest to ukłon tzw. szkoły francuskiej, powszechnie praktykowany, istnieją jednak też inne tego typu powitania.

Powyższe formy grzecznościowe przestrzegane są zwykle przez szermierzy także podczas walk treningowych, ćwiczeń z bronią i przy okazji lekcji indywidualnych.

Środki dyscyplinarne

Zawodnik nieprzestrzegający przepisów może być ukarany przez sędziego reprymendą a jeśli to nie skutkuje albo zawodnik popełni poważniejsze przewinienie żółtą kartką(ostrzegawczą). Przyznanie czerwonej kartki (często na skutek popełnienia tego samego przewinienia po raz drugi) skutkuje przyznaniem trafienia dla przeciwnika. W przypadku otrzymania czarnej kartki, co zdarza się bardzo rzadko, zawodnik jest dyskwalifikowany i usuwany z zawodów, wiąże się to też z dodatkowymi restrykcjami jeśli chodzi o możliwość uczestnictwa w kolejnych zawodach.

Porównanie cech poszczególnych broni używanych w szermierce
Szabla

Fencingsabre.png

Na obrazku schemat szabli. 1 – końcówka, 2 – klinga , 3 – kosz, 4 – gniazdko, 5 – rękojeść, 6 – głownia.

Floret

Widok na floret od strony rękojeści - widoczne: kosz, gniazdko elektryczne i uchwyt francuski.

Na zdjęciu widok na floret od strony rękojeści – widoczne: kosz, gniazdko elektryczne i uchwyt francuski.

Szpada

Widok na szpadę od strony rękojeści - widoczne: kosz, gniazdko elektryczne i anatomiczny uchwyt.

Na zdjęciu widok na szpadę od strony rękojeści – widoczne: kosz, gniazdko elektryczne i uchwyt belgijski (anatomiczny).

Maksymalna długość 105 cm 110 cm 110 cm
Maksymalna długość rękojeści(łącznie z koszem) 17 cm 18 cm 18 cm
Maksymalna masa 500 g 500 g 770 g
Maksymalna średnica kosza 15 x 14 cm 12 cm 13,5 cm
Kształt kosza owalny, połączony z gardą okrągły, w kształcie spodka okrągły, w kształcie miseczki (ułożony pod kątem)
Rękojeść prosta anatomiczna (belgijska) lub klasyczna prosta (francuska) anatomiczna (belgijska) lub klasyczna prosta (francuska)
Uchwyt anatomiczny tzw. belgijski (dostosowany do budowy dłoni) nie tak tak
Przekrój klingi płaski prostokąt (na kształt litery Y) kwadratowy trójkątny (na kształt litery V)
Ostrze proste lub lekko zakrzywione (krzywizna max. 4 cm) proste lub lekko zakrzywione proste lub lekko zakrzywione (krzywizna max. 1,5 cm)
Trafienia cięcia i (rzadko) pchnięcia pchnięcia (nacisk na puntę przynajmniej równy masie broni – 500 g) pchnięcia (nacisk na puntę przynajmniej równy masie broni – 750 g)
Pole trafienia
Fencing saber valid surfaces.svg

tułów od pasa w górę, głowa i ramiona

Fencing foil valid surfaces 2009.svg

tułów z podbrzuszem bez rąk

Fencing epee valid surfaces.svg

całe ciało

Obopólne uderzenia niepunktowane (zasada „uprzywilejowanej akcji”) niepunktowane (zasada „uprzywilejowanej akcji”) punktowane
Lampka biała (sygnalizująca trafienie w nieważne pole) tak, sygnalizuje awarię sprzętu tak nie